“…หลวงพ่อไม่มีการศึกษา ไม่ได้เล่าเรียน
แม้ประวัติศาสตร์
ภูมิศาสตร์อะไร ก็ไม่เคยได้เล่าเรียน
ทางโลกก็เหมือนกัน ทางธรรมก็เหมือนกัน
เพียงได้ยินครูบาอาจารย์ หรือพ่อแม่ปู่ย่าตาทวดเล่าต่อ ๆ กันมา
แล้วตัวเองก็เคยได้อ่านเล็ก ๆ น้อย ๆ
แล้วก็จดจำมาได้เพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ
แต่การปฏิบัติธรรมนั้น ตัวอาตมาทำด้วยตัวอาตมาเอง
จึงว่าไม่เชื่อใคร ใครจะว่าผิดก็ได้-ใครจะว่าถูกก็ได้
**การปฏิบัติธรรมนั้น จึงว่าดูจิต-ดูใจตัวเอง
เพราะจิตใจมันว่า‘มันทุกข์’
มันว่า‘มันไม่ทุกข์’ ก็เพราะจิต-เพราะใจ
มันมืด-หนักอกหนักใจ ก็เพราะจิต-เพราะใจนั่นเอง…มันว่าเอง**
จึงว่าใครจะพูดยังไง…ก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’ เป็นนำจิต-นำใจนี่แหละ
แน่! คนฉลาดก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’ คนไม่ฉลาดก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’
คนทุกข์ก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’ คนรวยก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’
คนเรียนหนังสือมาก ๆ ก็ว่า‘จิต’-ว่า‘ใจ’
**อันจิตใจนั่นแหละ มันเป็นอย่างไร ?
เราต้องพยายามศึกษาและปฏิบัติให้เห็นจิต-เห็นใจ
เห็นชีวิตจริง ๆ นั่นแหละ
(เมื่อ)เราเห็นแล้ว ใครจะพูด(อย่างไร)
โดย(เรา)ไม่(ต้อง)เชื่อใครทั้งหมด
เรียกว่า‘พ้นไปจากความทุกข์ พ้นไปจากความสงสัย’**
อาตมาเคยพูดให้ฟังว่า‘เหมือนกับเชือกนี่แหละ’
เอาไปมัดไว้-ขึงไว้-ตึงไว้ ตัดตรงกลางแล้วมันขาด
บัดนี้จะดึงมันให้มาต่อกัน ต่อไม่ได้
**เมื่อมันต่อบ่ได้ ก็แปลว่าสิ้นสงสัย**
*เมื่อมันต่อกันได้ ก็แปลว่ามันยังใช้ได้อยู่
คือว่าการหมุนเวียนของความคิดก็เช่นเดียวกัน*
การเกิด-การตายก็เช่นเดียวกัน
เปรียบเทียบให้ฟังได้เพียงความอุปมา-อุปไมยเช่นนี้
ดังนั้น**การปฏิบัติธรรมนั้นจึงว่า
จะคาดคิดไม่ได้ จะนึกเดาเอาไม่ได้
ต้องปฏิบัติ ลงมือปฏิบัติให้รู้สึกจริง ๆ**
คำว่า‘รู้สึก’ที่เขาว่ากันอย่างนี้ ก็เลยพูดไปยืดยาวไปนะ
ก็เพราะว่ามันต้องเป็นหน้าที่พูดยืดยาวไปบ้าง
คำว่า‘สัญญา-ความหมายรู้และจำได้’
แต่‘สัญญา’นี้ มันเป็นคำเดียวกัน(หมด)
คนรู้ธรรมะก็ว่า‘สัญญา’ คนไม่รู้ธรรมะก็ว่า‘สัญญา’
คนเขียนหนังสือเป็นก็ว่า‘สัญญา’ คนเขียนหนังสือไม่เป็นก็ว่า‘สัญญา’
คนเขียนหนังสือเป็นก็ว่า‘สัญญา’ คนเขียนหนังสือไม่เป็นก็ว่า‘สัญญา’
คนรวย-คนจน ก็ว่า‘สัญญา’
คำว่า‘สัญญา’นี่-มันมีมาก อาตมาจะไม่พูดเรื่อง‘สัญญา’
วันนี้ได้พูดกับพวกคุณ-พวกโยม
จำไม่ได้เลย เป็นหลายคำ-จำไม่ได้
แต่*‘สัญญา’อันนี้ มันเป็นสัญญากับคำพูด*
**แต่‘สัญญา’ที่ตัวอาตมาจะพูดนี้ คือรู้เรื่องชีวิต-จิตใจนี่เอง
เห็น-รู้อันนี้นี่เอง มันไม่หลง-ไม่ลืม**
แต่จะเอาอันนั้นมาพูด-มาว่าให้ฟังโดยละเอียดนั้น
พูดไม่ได้ เพราะว่าไม่มีตัว-ไม่มีตน
เอาเพียงสมมติพูดให้ฟัง **‘สัญญา’อันนี้จึงว่าไม่หลง-ไม่ลืม**”
หลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ