“ท่านที่รักทั้งหลาย…ชาย-หญิง เด็ก-ผู้ใหญ่
ไม่ว่าท่านจะเป็นชนชาติไหน พูดภาษาอะไร
นุ่งห่มผ้าสีอะไรก็ตาม ไม่จำกัดชั้นวรรณะ-ตระกูล วิชาความรู้
อ่านหนังสือได้ หรือไม่ได้ก็ตาม
ทุกท่านย่อมได้ทำบุญ ให้ทาน-รักษาศีล
เป็นต้นทุนอยู่แล้ว ไม่มาก-ก็น้อย
ขออภัยเถิด**ท่านทั้งหลาย อย่าย่ำเท้าอยู่ที่เดิม
จงตื่นจากการนอนหลับ ลุกยืนขึ้น-ออกเดินต่อไป
การก้าวเดินในที่นี้ มิใช่การเดินทางด้วยเท้า
แต่ต้องเดินด้วยสัมมาทิฏฐิ คือความเห็นถูก
เมื่อมีความเห็นที่ถูกต้องแล้ว
การเดินทางนั้น จะต้องบรรลุถึงจุดมุ่งหมายอย่างแน่นอน**
คนส่วนใหญ่เข้าใจว่า
การเกิดเป็นเทวดา เป็นอินทร์-เป็นพรหม…มีความสุขอย่างสูงสุด
แต่ตรงกันข้าม พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงกล่าวว่า
*‘การเกิดเป็นอะไร ๆ นี้ เป็นทุกข์(ทั้งนั้น)’*
เพราะว่าการเกิดเป็นเทวดา ก็มีแก่-มีเจ็บ-มีตาย
เป็นทุกข์อย่างเทวดา
การเกิดเป็นอินทร์-เป็นพรหม ก็มีแก่-มีเจ็บ-มีตาย
เป็นทุกข์อย่างอินทร์-อย่างพรหม
คนส่วนมากมักเข้าใจผิด
ตรงกันข้ามกับคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า
เมื่อมีการทำบุญ-ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนาอื่นใดก็ตาม
มักจะมีการตั้งจิตอธิษฐาน ปรารถนาให้เป็นคนสวย-คนรวย
เป็นอินทร์ เป็นพรหม เป็นเทวดาบ้าง
อย่างนี้เป็นการนึกคิดเอาเอง และสอนตาม ๆ กันมานานแล้ว
ส่วนพระพุทธเจ้าทั้งหลายสอนว่า
‘การเกิดเป็นคน เป็นเทวดา-เป็นอินทร์ เป็นพรหมนั้น
เป็นการทำเอาเองได้ง่ายนิดเดียว’
ข้อนี้ต้องทำความเข้าใจให้ถูกต้องเสียก่อน
*เมื่อฟังผิด ก็เข้าใจผิด-เห็นผิด-ปฏิบัติผิด
ผลที่ออกมาก็ผิด ได้รับก็ผิด*
**แต่เมื่อฟังถูก-เข้าใจถูก-เห็นถูก-ปฏิบัติถูก
ผลที่ออกมาก็ถูก-ได้รับก็ถูก**
ฉะนั้นเราต้องหามูลเหตุ เพื่อทำความเข้าใจในเรื่องนี้เสียก่อน
คำว่า‘คน’ แปลว่ากวน
เช่น เราจะเอาของหลายอย่างมาผสมกัน
เราต้องนำมากวนให้เข้ากัน จึงจะอาศัยอยู่ด้วยกันได้
อีกความหมายหนึ่งของชาวบ้านทางภาคอีสาน
‘คน’ แปลว่ากวน-หรือโสเหล่
คือพูดไป-พูดมา เข้าใจกันไม่ได้
ดังที่คนโบราณท่านว่า‘คนนั้น-คนนี้เหมือนคนบ้า พูดไม่รู้ภาษา’
คำว่า‘เทวดา’นั้น หมายถึงผู้ที่มีความละอาย
ต่อการทำความชั่วทั้งกาย-วาจา-ใจ
ไม่คิดทรยศทั้งต่อหน้า-ลับหลังผู้อื่น ตั้งอยู่ในอารมณ์ดีอยู่เสมอ
ส่วน‘อินทร์พรหม’นั้น ต้องทำตนของตนให้ซื่อตรง
มีเมตตาปราณีต่อผู้อื่น มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่
เป็นที่ไว้วางใจได้เหมือนบิดา-มารดา กับบุตร
*ทั้งคน เทวดา-อินทร์ พรหมนี้…ยังมีกิเลสรบกวน
เสียบแทง-ยอกตำ ทำให้เป็นสุขบ้าง-ทุกข์บ้าง
ยังมีจิตใจที่ขึ้น ๆ-ลง ๆ อยู่เสมอ*
คนมี ๒ ขา ๒ แขน ๒ หู ๒ ตา
จิตใจของคนนั้น บางครั้งก็เป็นเทวดา-เป็นอินทร์
เป็นพรหม เป็นคน เป็นผี เป็นสัตว์นรก เป็นเปรต
และมีจิตใจเป็นสัตว์เดรัจฉานบ้างก็มี
ที่ว่าจิตใจเป็นเทวดา-เป็นอินทร์ เป็นพรหมนั้น คืออย่างไร ?
จิตใจที่เป็นเทวดา-อินทร์ พรหม คือจิตใจที่มีหิริโอตตัปปะ
เวลาใด-จิตใจมีหิริโอตตัปปะแล้ว เวลานั้นก็เป็นเทวดา
‘หิริ’ แปลว่าความละอายอยู่ในจิตใจ-ไม่ทำความชั่ว
‘โอตตัปปะ’ แปลว่าความเกรงกลัวต่อบาปกรรม
ไม่ทำชั่วทั้งทางกาย-วาจา-ใจ
เมื่อจิตใจเป็นเช่นนี้ ก็เป็นเทวดา
มีความกลัวว่า ผู้อื่นจะเห็นตัวอย่างที่ไม่ดี
คือทำไม่ดี-พูดไม่ดี-คิดไม่ดี
ส่วน‘อินทร์-พรหม’นั้น คือผู้ที่มีความเมตตา-ปราณีต่อผู้อื่นและตนเอง
เหมือนบิดา-มารดารักบุตร
สำหรับ‘คน’นั้น แปลว่ากวน
มีหลายจิต-หลายใจ ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว
ที่ว่าเป็น‘สัตว์นรก อสุรกาย และสัตว์เดรัจฉาน’นั้น เป็นอย่างไร ?
หมายถึงจิตใจที่มีความเดือดร้อน กระวนกระวาย เศร้าหมอง
จิตใจที่อยู่ในสภาพเช่นนี้-ก็เป็นสัตว์นรก เพราะไม่สบายกาย-ไม่สบายใจ
ถูกเผาอยู่ในกองอัคคีคือไฟ อันหมายถึงความเร่าร้อนทั้งหลาย
‘เปรต’ หมายถึงคนที่กินไม่อิ่ม ได้ไม่พอ
เปรตปากเล็กเท่ารูเข็ม ท้องใหญ่เท่าแผ่นดิน
กินอะไรก็ไม่พอ จิตใจมันหิวเรื่อย
จิตใจเช่นนี้ ก็เป็นเปรต
‘อสุรกาย’ หมายถึงคนที่มีจิตใจอ่อนแอ-ไม่เข้มแข็ง
เมื่อทำผิดแล้ว มักขี้ขลาด-ขี้กลัว…ทำการ-ทำงานที่ไม่สุจริต
กลัวต่อคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า
จิตใจที่มีสภาพเช่นนี้ ก็เป็นอสุรกาย
‘สัตว์เดรัจฉาน’ หมายถึงผู้ขาดความรู้
จึงไม่มีความละอายในการทำ-การพูด การนึก-การคิด
กระทำไปตามอารมณ์ที่ชอบใจ เมื่อเป็นเช่นนี้-ก็เป็นสัตว์เดรัจฉาน
เพราะโง่ จึงทำชั่ว-พูดชั่ว-คิดชั่ว
คนรวยกับคนจน ใครมีกิเลสมากกว่ากัน ?
*คนรวยกับคนจน มีกิเลสเหมือนกัน
เพราะคนรวยก็มีความอยากได้ คนจนก็มีความอยากได้เหมือนกัน*
เรื่องคนนั้นรวย-คนนี้จน เป็นเรื่องของคนฉลาดหรือไม่ฉลาด
และเป็นเรื่องของคนขยันหรือเกียจคร้าน
สิ่งเหล่านี้-พระพุทธเจ้าสอนไว้หมดแล้ว ไม่ต้องสงสัย
**คนใดมีทุกข์เป็นเจ้าเรือน คนนั้นมีกิเลส
คนใดไม่มีทุกข์เป็นเจ้าเรือน คนนั้นไม่มีกิเลส
เราจะเห็นได้ว่า *คนใดยังมีโลภ-โกรธ-หลงอยู่…คนนั้นยังมีทุกข์
คนใดมีโลภ-โกรธ-หลงน้อย ก็มีทุกข์น้อย
คนใดมีโลภ-โกรธ-หลงมาก ก็มีทุกข์มาก
คนใดไม่มีโลภ-โกรธ-หลงเลย คนนั้นไม่มีทุกข์เลย**
พระพุทธเจ้าสอนอย่างนี้…”
หลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ