“…พูดความจริงสู่กันฟัง
ทุกคนต้องการความจริงทั้งนั้น (ที่)มาที่นี่
แต่(บางคน)พูดความไม่จริง มันเป็นยังไง ?
เพราะคน(นั้น)ไม่มีหิริ-ความละอายนั่นเอง
จึงไม่พูดความจริงให้คนฟัง
(ถ้า)พูดความจริงไม่ได้ แล้วไปโกหกกันทำไม ?
‘ต้องพูดความจริง ความจริงมียังไง-ต้องพูดอย่างนั้น’
ท่านว่าอย่างนั้น
จึงว่า ‘หิริ-ความละอายแก่ใจ
โอตตัปปะ-ความเกรงกลัวต่อบาป
ความเกรงกลัวต่อการกระทำ’
ดังนั้น **เราทำการ-ทำงานอะไร
แม้หุงข้าว-ต้มแกงก็ตาม ให้มีความรู้สึกตัว
จะไปเก็บผัก-เก็บหญ้า ก็มีความรู้สึกตัว
อย่าไปทำโดยที่ไม่รู้สึกตัว**
เมื่อเราไม่รู้สึกตัวขณะทำ-ขณะพูด-ขณะคิด
อันนั้นแหละ ท่านเรียกว่า‘โมหะ’
จิตใจสัตว์มันเกิดขึ้นแล้ว เราจะทำยังไง ?
**เราก็ต้องเอาความรู้สึกตัวนี้เอง
เมื่อรู้สึกตัวแล้วเป็นยังไง ?
ความไม่รู้สึกก็หายไป มันหายไป
ความไม่รู้สึกตัวนั้น มันจึงไม่มีที่คน**
*มันเข้ามาชั่วขณะ(ที่)เราเผลอเท่านั้นเอง
ทางธรรมะเรียกว่า‘โมหะ’
โมหะมันไม่ได้มี*
**แต่เราพยายามให้มันรู้สึก-มีสติ
เมื่อมีสติแล้ว โมหะเข้ามาไม่ได้**
*ในขณะโมหะเข้ามาเมื่อใด
อันนั้นแหละ สัตว์เข้ามาพร้อมกันทันที
‘โมหะ-จึงว่าความหลง’ ท่านว่าอย่างนั้น
*ความหลงตัวลืมตัวนี่
ทำ-พูด-คิด ไม่มีความละอายเลย*
เราดูได้นะ คน(ที่)ไปโต้ไปเถียงกัน-เอาแต่ข้างชนะ
แต่คนที่คอยแก้ปัญหานั้น เขาไม่เอาชนะ
แล้วคนที่คอยจะแก้ปัญหาน่ะ จะพูดดียังไง
คนนั้น(ก็)ไม่เชื่อฟัง ที่ท่านว่านั้น-เขาจะไม่ฟังเลย
คนโบราณจึงเปรียบอุปมาไว้เหมือนกับไฟนี่
**สุม(ไฟ)กองใหญ่ ๆ แล้วเผาท้องฟ้า
แต่ฟ้านั้นไม่มีเชื้อไฟ เผาเท่าไหร่-ฟ้าก็ไม่ร้อน**
ดังนั้น*คนที่ยิ่งโกรธ ก็ยิ่งร้อน*
(แม้)แต่เราจะพยายามให้ความดีกับคนนั้น เขา(ก็)เอาไม่ได้
เขาเรียกว่า‘น้ำชาล้นแก้ว’
ต่อเมื่อเขาหมดความโกรธแล้ว
เราจะไปให้เหตุผล ไปอธิบายให้เขา
เขาก็ยังพอรับได้-บางคน บางคนรับไม่ได้
เมื่อรับไม่ได้ จะไปอธิบายให้มันเท่าไหร่
เหมือนกับเราทวนกระแสของคน
เมื่อเราไปทวนกระแสนั้น เราก็พังไปด้วย(กับ)เขา
เหมือนกับเรา ที่ไปจับคนที่จมน้ำ
ถ้าเราไม่รู้จัก(วิธี)จับ (คนที่จมน้ำ)มันจะกอดคอเรา
เมื่อมันกอดคอเรา ก็เหมือนเราไปต่อสู้กับคนนั้นนั่นเอง
อย่าไปต่อสู้(กับ)คนร้ายนั่น
ต้องพยายามหลีกคนร้ายไปให้ได้
‘ถ้าคนใดไปต่อสู้(กับ)คนร้าย
ก็แสดงว่า คนนั้นยังไม่รู้จักวิธีจับคนจมน้ำ’
ท่านว่าอย่างนั้น
**เมื่อคนใดรู้จักวิธีจับคนจมน้ำได้
ไม่ต้องสู้และไม่ต้องหนี สู้ก็ไม่สู้-หนีก็ไม่หนี**
ถ้าไปสู้ บัดนี้ก็ต้องชกต่อยกัน
(ถ้า)หนีก็เลย-ไม่ได้ชกเขา มันเป็นอย่างนั้น
จึงว่าไม่ต้องสู้ และไม่ต้องหนี
**‘อยู่ที่นี่ ไม่หนี-ไม่สู้
อยู่ด้วยสติปัญญา-สู้ด้วยสติปัญญา-หนีด้วยสติปัญญา’**
พระพุทธเจ้าท่านสอนอย่างนั้น…”
หลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ